10 Kasım 1938’de Atatürk’ün ölüm haberi Hatay’a ulaştığında çarşılar kapandı, bayraklar yarıya indi. Minarelerden salâ verildi, kiliselerin çanları çaldı. Hatay Devleti bir ay millî matem ilan etti. Ankara’daki cenaze törenine katılmak üzere yola çıkan Hatay heyetinde, Hatay Millet Meclisi Başkanvekili Vedii Münir Karabay ile milletvekili Hikmet Celâl de vardı. Hatay’ın Türkiye’ye katılmasına daha aylar vardı.
O günü düşündüğümde önce salâlarla çanlar geliyor aklıma. Hatay’ı anlatmam istendiğinde bazen uzun uzun konuşuyorum. Oysa 10 Kasım 1938’de bu şehir, kendini iki sesle anlatmış. Herkes kendi bildiği şekilde yas tutmuş, acıyı birlikte yaşamış.
Cumhuriyet, 29 Ekim 1923’te Ankara’da ilan edildi. On beş yıl sonra, 1 Kasım 1938’de, Cumhuriyet’i kuran Meclis’te Atatürk’ün son açış konuşması okunuyordu. Rahatsızlığı nedeniyle kürsüye çıkamayan Atatürk’ün konuşmasını Başbakan Celal Bayar okudu. Hatay’ın kendi meclisine ve bağımsızlığına kavuştuğu söylendiğinde salonda uzun süre alkış koptu. Aynı gün Hatay Millet Meclisi, Antakya’daki Hükümet Konağı’nda yeni çalışma dönemine başladı. Ankara’da alkışlanan meclis, o gün Antakya’da işinin başındaydı.
Atatürk o konuşmada Hatay için hangi adımların atıldığını, hangi işlerin hâlâ sürdüğünü anlattı. Hayatının son günlerinde bile Hatay’ın kendi güvenliğini nasıl sağlayacağıyla ilgileniyordu. Beni bu ayrıntı etkiliyor. İnsanın bir memlekete verdiği değer, bazen o memleketin hangi meselesini aklında tuttuğundan anlaşılır.
Atatürk sonrasını göremedi. 23 Haziran 1939’da Türkiye ile Fransa arasında Hatay anlaşması imzalandı. Altı gün sonra, 29 Haziran’da, Hatay Millet Meclisi Türkiye’ye katılma kararını oybirliğiyle aldı. 23 Temmuz sabahı Antakya’daki kışlada İstiklâl Marşı eşliğinde Türk bayrağı göndere çekildi. Kasımda yas için yarıya inen bayrakları düşünüyorum, bir de temmuzda gözünü göndere dikmiş o kalabalığı. İnsan sevincin ortasında da birini özlermiş. Hatay’ın o temmuz sabahını ben biraz böyle okuyorum.
Bugün bir Hataylı ve bir gazeteci olarak kendime soruyorum. Ben bu şehrin hangi meselesini aklımda tutuyorum? Bir esnafın çarşısına dönmek için neyi beklediğini biliyor muyum? Bir çocuk eski mahallesinde yeniden okula gidebilecek mi? Verilen bir sözü haber yaptıysam, aradan aylar geçince dönüp o sözün tutulup tutulmadığını da sormalıyım. Bu şehre karşı benim sorumluluğum biraz da burada başlıyor.
Bu sabah saat dokuzu beş geçe Mustafa Kemal Atatürk’ü saygıyla anarken, aklımda onun göremediği o temmuz sabahı da olacak. Bir de yıllar sonra Hatay’ın çocuklarının bize sorabileceği o soru.
Size emanet edilen Hatay için siz ne yaptınız?
