Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP), COP31’e günler kala açıklanan Milli Enerji 2040 Planı’nı değerlendirerek Türkiye’ye kömürden kademeli çıkış takvimi hazırlama çağrısı yaptı
Planın, enerji arzı ve yatırım için hedefler belirlediği, ancak çevre ve halk sağlığını dikkate alan bir yaklaşıma sahip olmadığı, özellikle fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin yol açtığı sağlık maliyetini hesaba katmadığı belirtildi.
Milli Enerji 2040 Planı’nda kömürden çıkış takvimi yer almazken Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, yerli kömür santrallerine alım garantileri ve kapasite mekanizması yoluyla verilen desteğin süreceğini açıkladı.
FOSİL KAYNAKLI HAVA KİRLİLİĞİNİN YILLIK MALİYETİ 55 MİLYAR DOLAR
Yerli kömür santrallerine alım garantileri ve kapasite mekanizmaları yoluyla verilen desteğin sona erdirilmesini isteyen THHP, kamu kaynaklarının yenilenebilir enerji yatırımlarına, kömür bölgelerinde yeni istihdam olanaklarına ve fosil yakıtlardan zarar görmüş bölgelerde ekosistemlerin ve sağlığın iyileştirilmesine yönlendirilmesi talep ediyor. Çıkış takvimine, çalışanların ekonomik, sosyal ve sağlık haklarını koruyan ve bölge halkı için güvenceli iş olanakları yaratan bir adil geçiş planının eşlik etmesi gerektiğinin de altı çizildi.
THHP ile Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin (CREA), Fosil Yakıtların Türkiye’ye Ağır Faturası: Sağlık Yükü ve Ekonomik Maliyeti raporuna göre Türkiye’de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği yılda yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme, 8 bin erken doğuma ve 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasına yol açıyor. Kirliliğin yıllık ekonomik maliyeti ise yaklaşık 55 milyar dolar. Bu tutar, Türkiye’nin gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,1’ine denk geliyor.
THHP, enerji yatırımları ve üretim seçenekleri karşılaştırılırken maliyet, arz güvenliği ve emisyonların yanı sıra sağlık etkilerinin de hesaba katılmasını istedi. Platform, ulusal enerji planları için stratejik çevresel değerlendirme ve sağlık etki değerlendirmesi yapılması çağrısında bulundu. Sağlık Bakanlığının, halk sağlığı uzmanlarının ve ilgili meslek örgütlerinin de planlamaya başından itibaren katılmasının önemine dikkat çekti.
GÜNEŞ VE RÜZGAR HEDEFLERİ HAVA KALİTESİNİ İYİLEŞTİREBİLİR
THHP, planda güneş ve rüzgar kapasitesini artırma hedefini olumlu karşıladı. Platforma göre bu kapasite artışı, fosil yakıtlardan elektrik üretimi azaldığı ölçüde hava kalitesini iyileştirebilir ve hava kirliliğine bağlı sağlık risklerini azaltabilir. THHP, uzun vadede elektrik üretiminin tamamının yenilenebilir kaynaklardan karşılanmasının gerektiği belirtildi. Ancak bu teknolojiler için gereken mineraller çıkarılırken ve işlenirken çalışanların, yöre halkının ve ekosistemlerin korunmasının temel ilke olması gerektiğini vurguladı.
Milli Enerji Planı, 2040 yılında Türkiye’nin petrol ve gaz tüketiminin tamamının kendi üretimiyle karşılanmasını öngörüyor. Bu hedef, ülkenin petrol ve gaz arama ve çıkarma faaliyetlerinin hem yurt içinde hem de yurt dışında yaygınlaşması anlamına geliyor. THHP, fosil yakıtların çıkarılması, taşınması, işlenmesi ve yakılması ile ortaya çıkan atıkların hava, su ve toprağı kirlettiğine, iklime, ekosistem ve insan sağlığına geri dönüşü olmayan zararlar verdiğine dikkat çekti.
NÜKLEER SANTRALLER ÇEVRE VE SAĞLIK RİSKİ TAŞIYOR
Plan, nükleer enerji kapasitesini 2040’ta 10 gigavata çıkarmayı hedefliyor. Akkuyu’ya ek olarak Sinop ve Trakya’da yeni santraller kurulması gündemde. Küçük modüler reaktörler de uzun vadeli hedefler arasında yer alıyor. THHP, nükleer enerjinin yakıt üretiminden radyoaktif atıkların yönetimine kadar çevre ve sağlık riskleri taşıdığına dikkat çekti. Platform, nükleer yatırımlara ilişkin kararların çevre ve sağlık değerlendirmelerinin bağımsız uzmanların katılımıyla gerçekleştirilmesini, bu yatırım kararlarının şeffaf ve katılımcı bir süreçle alınmasını istedi.
THHP, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu ülkelerin COP28’de enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda uzlaştığını hatırlattı. Platforma göre Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yaptığı ve başkanlık ettiği bir dönemde kömür desteğini sürdürmesi ve petrol ile gaz üretimini artırmayı hedeflemesi, bu uzlaşıyla çelişiyor. Ayrıca plan bu haliyle Türkiye’nin kendi 2053 Net Sıfır hedefi ile de uyumlu değil.
Kaynak: (KAHA) Kapsül Haber Ajansı